Siz veya sevdiğiniz birine Gaucher hastalığı teşhisi konulduysa, yalnız olmadığınızı bilmelisiniz. Gaucher hastalığı, genel popülasyonda her 40.000 canlı doğumda 1'ini etkiler.
Nedir?
Gaucher hastalığı, en yaygın lizozomal depo hastalıklarından biridir ve glukocerebrosidaz adı verilen, glukocerebrosid adı verilen yağlı bir kimyasalı parçalayan önemli bir enzimin yetersizliğinden kaynaklanır. Vücut bu kimyasalı parçalayamadığı için, yağ yüklü Gaucher hücreleri dalak, karaciğer, kemik iliği ve sinir sistemi gibi bölgelerde birikerek normal işlevleri bozar.
Türleri
Gaucher hastalığının, her biri geniş bir semptom yelpazesine sahip üç bilinen tipi vardır. Tip 1 en yaygın olanıdır, sinir sistemini etkilemez ve yaşamın erken dönemlerinde veya yetişkinlikte ortaya çıkabilir. Tip 1 Gaucher hastalığı olan birçok kişi o kadar hafif semptomlar gösterir ki, hastalıktan kaynaklanan herhangi bir sorun yaşamazlar.
Tip 2 ve 3 sinir sistemini etkiler. Tip 2, çocuklukta başlayan ciddi tıbbi sorunlara neden olurken, tip 3, tip 2'ye göre daha yavaş ilerler. Ayrıca, üç tip içinde sınıflandırılması zor olan daha sıra dışı formlar da vardır.
Gaucher hastalığı, GBA adı verilen tek bir gendeki değişikliklerden (mutasyonlardan) kaynaklanır . GBA genindeki mutasyonlar, glukocerebrosidaz seviyelerinin çok düşük olmasına neden olur. Gaucher hastalığı olan bir kişi, her ebeveyninden GBA geninin mutasyona uğramış bir kopyasını miras alır.
Tip 1, Aşkenazi Yahudi (Doğu Avrupa) kökenli kişilerde en yaygındır. Gaucher hastalığı tip 1, Aşkenazi Yahudi kökenli kişilerin 500'de 1'inden 1000'de 1'ine kadarında görülür ve yaklaşık her 14 Aşkenazi Yahudisinden 1'i taşıyıcıdır. Gaucher hastalığı tip 2 ve tip 3 daha az yaygındır.
Hastalığın taşıyıcısı olmak
Gaucher hastalığının taşıyıcısıysanız, bu, hastalıkla ilişkili yalnızca tek bir genetik mutasyona sahip olduğunuz anlamına gelir. Gerçek hastalığa sahip olmanız için geninizde iki mutasyon olması gerekir: biri annenizden, diğeri babanızdan.
Her iki ebeveyn de taşıyıcı olduğunda, her gebelikte bebeğin hastalıkla doğma olasılığı 1/4'tür. Gaucher hastalığının taşıyıcısı olan kişilerde hiçbir belirti veya semptom görülmez.
Belirtileri
Gaucher hastalığının semptomları, bu rahatsızlığa sahip kişiler arasında büyük farklılıklar gösterir. Ana klinik semptomlar şunları içerir:
- Karaciğer ve dalağın büyümesi (hepatosplenomegali).
- Düşük sayıda kırmızı kan hücresi (anemi).
- Kolay morarma kısmen düşük trombosit seviyesine (trombositopeni) bağlıdır.
Kemik hastalığı (kemik ağrısı ve kırıkları). - Gaucher hastalığının türüne bağlı diğer semptomlar arasında kalp, akciğer ve sinir sistemi sorunları yer alır.
Hastalık türüne göre belirtiler
Tip 1 Gaucher hastalığının semptomları arasında kemik hastalığı, hepatosplenomegali, anemi ve trombositopeni ve akciğer hastalığı bulunur.
Tip 2 ve tip 3 Gaucher hastalığındaki semptomlar arasında tip 1 ve göz problemleri, nöbetler ve beyin hasarı gibi sinir sistemini etkileyen diğer problemler yer alır. Gaucher hastalığı tip 2'de ciddi tıbbi sorunlar çocukluk döneminde başlar. Bu insanlar genellikle iki yıldan fazla yaşamazlar.
Gaucher hastalığı tip 2'li bazı hastalar yenidoğan döneminde , genellikle ciddi cilt problemleri veya aşırı sıvı birikimi (hidrops) nedeniyle ölürler. Gaucher hastalığı tip 3'lü kişilerde semptomlar iki yaşından önce görülebilir, ancak genellikle daha yavaş ilerleyen bir hastalık seyrine sahiptirler ve beyin tutulumunun derecesi oldukça değişkendir. Tipik olarak yatay göz hareketleri yavaştır.
Son zamanlarda hem Gaucher hastalığı olan hastaların hem de Gaucher taşıyıcılarının Parkinson hastalığı ve ilgili bozuklukları geliştirme riskinin yüksek olduğu kaydedildi.
Tanı
Gaucher hastalığının tanısı klinik belirtilere ve laboratuvar testlerine dayanır. Kemik problemleri, karaciğer ve dalak büyümesi (hepatosplenomegali), kırmızı kan hücre düzeylerinde değişiklikler, düşük trombosit sayısına bağlı kolay kanama ve morarma veya sinir sistemi sorunlarına dair belirtiler gösteren kişilerde Gaucher hastalığından şüphelenilebilir.
Laboratuvar testleri, glukocerebrosidaz enziminin aktivite seviyesini ölçmek için yapılan bir kan testini içerir. Gaucher hastalığı olan kişilerde bu enzimin aktivite seviyesi çok düşüktür. İkinci bir laboratuvar testi türü ise, en yaygın dört GBA mutasyonu için GBA geninin DNA analizini içerir. Hem enzim hem de DNA testleri doğumdan önce yapılabilir. Tanıyı koymak için kemik iliği veya karaciğer biyopsisi gerekli değildir.
Bir ailede Gaucher hastalığına neden olan spesifik gen mutasyonu biliniyorsa, taşıyıcıları doğru bir şekilde belirlemek için DNA testi kullanılabilir. Ancak DNA testine dayanarak hastanın klinik seyrini tahmin etmek çoğu zaman mümkün olmuyor.
Tedavi
Batı ülkelerinde en yaygın görülen Gaucher hastalığı türü olan tip 1 tedavi edilebilir. Dünya genelinde en yaygın görülen tür olan tip 3 ile ilişkili nörolojik olmayan semptomlar da tedavi edilebilir. Beyin tutulumu şiddetli olmayan veya kötüleşmeyen tip 3 hastalarında tedavi, semptomları en aza indirebilir ve genel sağlığı iyileştirebilir.
Mevcut tedaviler arasında enzim replasman tedavisi ve substrat azaltma tedavisi yer almaktadır. Sağlığınızı takip edebilecek ve gerektiğinde ilaçlarınızı ayarlayabilecek bir Gaucher uzmanıyla çalışmanız çok önemlidir.
Enzim replasman tedavisi
Enzim replasman tedavisi, Gaucher hastalığı olan hastalarda düşük glukoserebrosid (GCase) seviyelerini dengeleyerek vücutlarının glukoserebrosidi parçalayabilmesini sağlar. (Bu, eksik olan enzimi telafi eder, bu nedenle tedaviye enzim replasmanı denir.) Bu tedavi, yaklaşık iki haftada bir, bir transfüzyon merkezinde veya evde intravenöz transfüzyon almayı içerir.
Substrat azaltma tedavisi
Substrat azaltma terapisi, önceki terapilerden farklı çalışan daha yeni bir tedavi yöntemidir. Bu tedavi türü, vücudun ürettiği glukocerebrosid miktarını azaltarak aşırı birikimi önleyen ağızdan alınan bir ilaçtır.